Pezeshkian đáp trả Trump tại Liên Hợp Quốc: “Vũ khí hạt nhân ở Israel, thanh sát viên lại ở Iran”
NEW YORK — Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian đã có bài phát biểu đầy cứng rắn tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc ngày 23/9, trực tiếp đáp trả những chỉ trích của Tổng thống Mỹ Donald Trump đưa ra một ngày trước đó.
Phát biểu diễn ra trong bối cảnh căng thẳng Mỹ – Iran tiếp tục leo thang. Trước đó, Trump cáo buộc Iran là lực lượng tài trợ khủng bố hàng đầu và cảnh báo Washington có thể tiếp tục sử dụng sức ép quân sự nếu Tehran không đạt được thỏa thuận về chương trình hạt nhân.
“Chúng tôi là nạn nhân của khủng bố”
Pezeshkian cho biết ông đã chuẩn bị một bài phát biểu khác, nhưng quyết định thay đổi nội dung sau khi nghe bài phát biểu của Trump.
Đáp lại việc Tổng thống Mỹ gọi Iran là “khủng bố”, ông nói Iran mới là bên “là nạn nhân của khủng bố”. Tổng thống Iran đồng thời bác bỏ cách mô tả Iran như một quốc gia luôn tìm cách gây chiến, cho rằng Tehran trong lịch sử hiện đại không phải bên khởi xướng các cuộc chiến tranh.
Pezeshkian cũng trực tiếp đề cập đến những thiệt hại mà ông cáo buộc đã xảy ra trong các cuộc tấn công nhằm vào Iran.
Trong bài phát biểu, ông giơ lên hình ảnh của cố Lãnh tụ Tối cao Iran Ayatollah Ali Khamenei cùng hình ảnh những trẻ em thiệt mạng trong vụ tấn công vào một trường học ở thành phố Minab. Ông cho rằng những nạn nhân này là dân thường vô tội.
Theo bản ghi bài phát biểu, Pezeshkian cũng đề cập đến một nhà thi đấu thể thao ở Lamerd, nơi ông nói trẻ em đang hoạt động khi vụ tấn công xảy ra.
Iran tuyên bố không khuất phục trước sức ép quân sự
Pezeshkian cáo buộc Mỹ và Israel đã sử dụng các loại vũ khí và công nghệ quân sự tiên tiến để tấn công Iran.
Theo ông, các cuộc tấn công đã gây ảnh hưởng tới trường học, bệnh viện, cơ sở y tế, trường đại học và cơ sở hạ tầng của Iran. Ông lập luận rằng Tehran có quyền tự vệ và không cần sự cho phép của bất kỳ quốc gia nào để bảo vệ lãnh thổ.
“Chúng tôi không cúi đầu và không quỳ gối”, Pezeshkian tuyên bố, đồng thời khẳng định phản ứng quân sự của Iran được ông mô tả là mang tính phòng thủ.
Những cáo buộc liên quan đến các cuộc tấn công vào cơ sở dân sự là vấn đề gây tranh cãi. Một số báo cáo quốc tế đã đề cập đến khả năng vi phạm luật nhân đạo quốc tế, trong khi phía Mỹ bác bỏ những cáo buộc về hành vi sai trái trong các cuộc tấn công được nêu.
“Vũ khí hạt nhân ở Israel, thanh sát viên lại ở Iran”
Một trong những phần đáng chú ý nhất trong bài phát biểu là vấn đề chương trình hạt nhân.
Pezeshkian cáo buộc phương Tây áp dụng “tiêu chuẩn kép” đối với Iran và Israel. Ông cho rằng Israel sở hữu năng lực hạt nhân nhưng không chịu cơ chế thanh sát giống Iran, trong khi Tehran phải đối mặt với các cuộc thanh sát và các biện pháp trừng phạt quốc tế.
Từ đó, ông đưa ra câu nói được xem là điểm nhấn của bài phát biểu:
“Vũ khí hạt nhân ở Israel, nhưng các thanh sát viên lại ở Iran.”
Đây là lập luận chính trị của phía Iran về sự khác biệt trong cách cộng đồng quốc tế xử lý hai nước, chứ không phải kết luận độc lập của Liên Hợp Quốc về tình trạng kho vũ khí hạt nhân của Israel.
Pezeshkian tiếp tục khẳng định Iran không tìm kiếm vũ khí hạt nhân. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh Tehran sẽ không từ bỏ quyền phát triển công nghệ hạt nhân vì mục đích hòa bình, bao gồm năng lượng, y tế, nông nghiệp và công nghiệp.
Thông điệp của ông được cô đọng thành lập trường: Iran không tìm kiếm vũ khí hạt nhân nhưng cũng không chấp nhận những hạn chế đối với công nghệ hạt nhân dân sự của mình.
Gaza và vấn đề Palestine
Chương trình nghị sự của Pezeshkian cũng dành một phần đáng kể cho cuộc xung đột Israel – Hamas và tình hình Gaza.
Tổng thống Iran cáo buộc Israel gây ra những tổn thất nghiêm trọng đối với dân thường Palestine và gọi hành động của Israel tại Gaza là “diệt chủng”. Ông cho rằng cộng đồng quốc tế không thể nói đến hòa bình lâu dài ở Trung Đông nếu không giải quyết vấn đề Palestine.
Pezeshkian cũng bác bỏ quan điểm cho rằng xung đột tại Gaza có thể được giải quyết chỉ bằng các biện pháp quân sự, đồng thời nhấn mạnh rằng hòa bình lâu dài ở khu vực cần gắn với việc giải quyết những vấn đề chính trị của người Palestine.
Tehran vẫn để ngỏ cánh cửa đàm phán
Dù sử dụng giọng điệu cứng rắn, Pezeshkian không đóng hoàn toàn cánh cửa ngoại giao.
Ông tuyên bố Iran sẵn sàng đối thoại, đàm phán và tìm kiếm giải pháp ngoại giao, nhưng không chấp nhận đàm phán dưới sức ép quân sự hoặc những gì ông gọi là “ngôn ngữ của vũ lực”.
“Chúng tôi sẵn sàng đối thoại, ngoại giao và đàm phán mà không chấp nhận ngôn ngữ của vũ lực”, ông nói.
Về eo biển Hormuz — tuyến hàng hải chiến lược kết nối vùng Vịnh với biển Oman — Pezeshkian cho rằng Iran không thể chấp nhận việc các bên khác tự do sử dụng tuyến đường này trong khi đồng thời sử dụng nó để gây sức ép hoặc đe dọa Iran.
Các quan chức Iran cũng tuyên bố Tehran có thể xem xét mở lại eo biển nếu Mỹ giảm sức ép quân sự và dỡ bỏ phong tỏa đối với các cảng của Iran.
Phái đoàn Mỹ rời hội trường
Một diễn biến đáng chú ý xảy ra ngay trong lúc Pezeshkian phát biểu: đại diện Mỹ có mặt trong hội trường đã rời khỏi phòng họp.
Các nguồn tin quốc tế cho biết đại diện Mỹ rời đi khi Tổng thống Iran bắt đầu công kích chính sách của Washington và cáo buộc Mỹ cùng Israel có hành động mà Tehran coi là khủng bố. Phía Israel cũng không tham dự bài phát biểu của Pezeshkian.
Động thái này diễn ra chỉ một ngày sau khi các thành viên phái đoàn Iran rời hội trường trong lúc Trump phát biểu và chỉ trích Tehran.
Thông điệp gửi trực tiếp tới Trump
Ở phần cuối bài phát biểu, Pezeshkian hướng thông điệp trực tiếp tới Tổng thống Mỹ.
Ông khẳng định sức ép, các lệnh trừng phạt và đe dọa quân sự sẽ không khiến Iran từ bỏ lập trường của mình. Đồng thời, ông nhấn mạnh Tehran vẫn sẵn sàng tìm kiếm giải pháp thông qua ngoại giao.
Bài phát biểu vì thế mang hai thông điệp song song: Iran tuyên bố sẽ tiếp tục đáp trả nếu bị tấn công, nhưng đồng thời vẫn để ngỏ khả năng đàm phán.
Trong bối cảnh cuộc đối đầu Mỹ – Iran đang diễn biến căng thẳng, bài phát biểu của Pezeshkian tại Liên Hợp Quốc cho thấy Tehran muốn đưa vấn đề ra trước cộng đồng quốc tế theo cách của mình: nhấn mạnh quyền tự vệ, phản đối những gì họ coi là tiêu chuẩn kép về hạt nhân và khẳng định quyền phát triển công nghệ hạt nhân dân sự, đồng thời tuyên bố vẫn sẵn sàng cho một tiến trình ngoại giao.
Bài phát biểu cũng cho thấy khoảng cách giữa Washington và Tehran vẫn rất lớn, đặc biệt xoay quanh chương trình hạt nhân Iran, các hoạt động quân sự và tương lai của an ninh khu vực Trung Đông.
